Ţetta er vonlaus barátta hjá ţeim.
Um 25-30 strídsmenn.
Hundrad konur og börn.
Ekki fleiri.
Strídsmennirnir munu berjast.
- Vid komumst ekki hjá ţví. - Nei.
Ţetta gefur konum og börnum fćri á ad koma sér í skjól.
Eitt er víst' ţeir vita af okkur.
- Ragsdale höfudsmadur! - Herra.
Framlína' myndid röd!
Herdeild!
- Ragsdale! - Herra!
Undirbúdu skytturnar.
Skyttur tilbúnar!
- Gefdu merki. - Blásari!
Chiricahua-Apacharnir frá Sudurríkjunum
var sídasti ćttbálkur indíána sem bardist gegn ríkisstjórn Bandaríkjanna
og verndarsvćdastefnu ţeirra.
Herinn, undir stjórn Crooks hershöfdingja,
var fenginn til ad brjóta mótstöduna á bak aftur.
Ţannig lauk yfirrádum Chiricahua vid mexíkósku landamćrin.
Ţannig lauk baráttu
sem hafdi geisad í Sudurríkjunum í nćrri tvo áratugi.
Segdu Nan gamla ad vid ćtlum ekki ad gera ţeim mein.
Vid förum hvergi.
Vid viljum ekki berjast.
Vid komum til ad fylgja ykkur á verndarsvćdid.
Segdu ţínu fólki ţad.
Nantan Lupan vill frid vid Chiricahua.
Búid á verndarsvćdinu.
Adeins einn Chiricahua-strídsmadur og flokkur hans bördust til ţrautar.
Jafnvel hann sagdist myndi gefast upp eftir tvo mánudi.
Hann var kalladur Goyakla.
Mörgum árum ádur höfdu Mexíkóarnir gefid honum annad nafn.
Geronimo.
Mánudi fyrir 22 ára afmćlid mitt
fór ég til starfa í Arizona.
Ţetta var fyrsta starf mitt hjá setulidinu.
Ég ţekkti sjálfan mig jafnlítid
og vídáttumikid vestrid.
Ég heiti Britton Davis.
Ég bardist med hernum gegn Geronimo.
Ég vonast til ad varpa ljósi á ţá ótrúlegu atburdi sem ég vard vitni ad
og mennina sem stódu ad ţeim.
Líf mitt sem hermadur var ad hefjast
og ţjálfunin sem ég hafdi fengid gat ekki dulid spennuna.
- Blessadur. - Velkominn. Gott ad sjá félaga úr hernum.
Viský?
Nei' takk' herra.
Engin formlegheit.
Ég er ekki yfirmadur.
- En ţú ert ţad nú líklega. - Britton Davis' annar lidsforingi.
- Til ţjónustu reidubúinn. - Gaman ad kynnast ţér.
Hvadan ertu' lidsforingi?
Fćddur í Texas' nálćgt Brownsville.
Texas? Ég hefdi haldid ad ţú vćrir ad austan!
Fékk ţad svona á tilfinninguna.
Ég er búinn ad vera í fjögur ár í West Point.
- Seńor. - Já?
Soldados vienen.
Mín fyrstu kynni af Charles Gatewood, fyrsta lidsforingja,
eru mér minnisstćd.
Stífleiki hans úr hernum, var í bland vid góda mannasidi.
Á hispurslausan hátt gaf hann mér mína fyrstu skipun
sem foringja í riddaralidi Bandaríkjahers.
Ég átti ad fylgja honum sudur.
Vid áttum ad sćkja Geronimo.
Hann kemur eftir nokkra daga.
Vid förum ad landamćrunum og fylgjum honum til San Carlos.
Ţad eru um 120 km ad landamćrunum.
Nćgur tími til ad kynnast reidskjótanum.
- Herra? - Já?
Bara vid tveir?
Hershöfdinginn áleit ad ef ad vid hefdum Geronimo ţyrftum vid ekki vernd.
Já' herra.
Lítill flokkur ógnar ekki óvinunum.
Vid viljum ekki ógna Geronimo' er ţad nokkud?
Nei' herra.
Lidsforinginn var fullur sjálfstrausts og vanur ad kljást vid Apache-indíána.
Med tímanum komst ég ad ţví ad hann var mjög dádur af jafningjum sínum
og virtur af yfirmönnum sínum.
Ţarna eru landamćrin' hr. Davis.
- Hvernig finnur hann okkur? - Hér eru engir nema vid.
Lidsforingi?
Apache-töfralćknir.
Líklega í pílagrímsferd.
Apacharnir trúa á ţennan kraft. Ţetta er nokkurs konar
andi sem býr innra med ţeim.
Herra' kemur Geronimo bara til okkar og gefst upp?
Hann hefur lofad ţví.
Chiricahuar lofa fáu' en ord ţeirra standa.
Svo lengi sem ţú heldur ţitt.
Ég vard forvitinn ţegar töfralćknirinn kom.
Gatewood var fáskiptinn madur.
Hann svaradi spurningum óreynds lidsforingja af mikilli ţolinmćdi.
Ţad sem heilladi mig mest
var samúd hans og ţekking á öllu vardandi indíánana.
Ţú talar ekki mikid vid ţá' er ţad?
Fyrir Apacha er ţögnin mikils virdi.
Ţad er eitthvad sem ţeir lćra á unga aldri.
Hjálpar ţeim sem liggur í leyni og bídur.
Um hvad er hann ad syngja?
Hann er ad reyna ad finna Geronimo.
Segir ad hann verdi hérna á morgun.
Á hvítum hesti.
Hjátrúarfullir' er ţad ekki?
Ég vedja fimm dölum ad hann komi á hvítum hesti.
Bara af ţví ad töfralćknirinn segir ţad?
Ég tek vedmálinu' lidsforingi.
Ein spurning.
Ţetta eru Apachar sem vinna med okkur.
Hvers vegna vinna ţeir fyrir herinn? Berjast gegn sínu fólki?
Ósćtti ríkir milli margra Apache-flokka.
Apachar leita uppi besta bardagann.
Ţannig er sidferdid hjá ţeim.
Allt í lagi' ég jafna ţína tvo dali
og hćkka um einn.
Svona af forvitni' ertu fjölskyldumadur?
Ég á son og dóttur.
Ţau eru ásamt konu minni í Virginíu.
- Ţú hlýtur ad sakna ţeirra. - Allan lidlangan daginn.
Goyakla er á leidinni.
Á hvítum hesti.
Ţú skuldar mér fimm dali' hr. Davis.
Ég frétti ad ţú vćrir ordinn blástakkur.
Ég vildi ekki trúa ţví.
Nú veit ég hvar ţú stendur.
Charles P. Gatewood' fyrsti lidsforingi.
Gott ad sjá hinn mikla strídsmann.
Ţú talar málid vel.
Britton Davis' annar lidsforingi.
Ţú ert nú undir verndarvćng Bandaríkjahers.
Vid munum fylgja ţér til Crooks hershöfdingja vid San Carlos.
Nantan Lupan tekur ţér opnum örmum.
Ţeir eru ótrúlegir.
Chiricahuar eru sérstakir.
Jafnvel á medal Apache-indíánanna.
Adra nótt okkar á leidinni til San Carlos gistum vid í Overland
vid rćtur Drekafjallanna.
Daginn eftir gafst loksins tćkifćri til ad skrifa bréf heim.
Ég reyndi ad gera lítid úr adild minni
ad handtöku Geronimos.
Tveir menn eru á leidinni. Madur med hvítan hatt er med riffil.
Ég leita hćstrádanda.
Gatewood lidsforingi' til ţjónustu reidubúinn.
Vid heyrdum ad herinn vćri á ferdinni med gísla.
Sérstaklega ţó einn.
Joe Hawkins' fógeti í Tombstone.
Indíánarnir ţarna eru handteknir.
Ég skipa ţér ad halda ţessum gíslum ţangad til vid komum til baka
med lidsafla og heimild.
Ţessir Apachar eru í okkar umsjá.
Handtökuheimildin er vegna mords á hvítum borgurum'
hrossaţjófnadar og fjandsemi. Er ţad ekki nógu gott handa ţér?
Vid viljum gera ţad sem er rétt og ţad er ad hengja ţá.
Ég hef skipun um ad afhenda Crook hershöfdingja ţá.
Bandaríkjaher ţarfnast ekki hjálpar ykkar.
Lidsforingi...
Ekki ögra mér' blástakkur.
Hinn mikli Geronimo.
Í mínum augum ertu mordingjahundur.
Ég myndi halda för minni áfram' herra.
Ţú virdist hafa vakid upp óvininn.
Og ég held ekki ad ţú viljir fara í hart vid sjöttu riddaraherdeildina.
Ég skal segja ţér svolítid.
Jafvel sjötta riddaraherdeildin ţarf ad hlýda alríkislögum.
Réttlćtinu verdur fullnćgt
hvad sem hver segir.
Toothy.
Fardu med ţá' hr. Davis.
Núna strax.
Já' herra.
Vid fórum nordur eins hratt og vid gátum,
en burdardýrin okkar drógu mjög úr hrada okkar.
Seinnipartinn komum vid auga á lidsaukann frá Tombstone.
Andspćnis óvininum, sem var miklu fjölmennari,
kom Gatewood med óvenjulega lausn.
Hann skipti lidi.
Hann sendi mig med hinum medan hann og Geronimo urdu eftir.
Lidsforinginn hafdi tvennt í huga.
Í fyrsta lagi, ad reyna ad verja okkur.
Í annan stad ad missa ekki sjónar af Geronimo.
Rólegur!
Hvad sérdu' Davy?
Lítur út fyrir ad ţeir hafi skipt lidi.
Sex eda sjö fóru til San Carlos
og tveir ţangad.
Ţetta minnir nú meira á aftökusveit.
Hafi ţeir heimild verd ég ad láta ţig af hendi.
Gódur sjónauki' Gatewood.
Ef ad ég hrćdi ţá í burtu
skiptirdu vid mig.
Ég get ekki leyft ţér ad drepa ţessa menn.
Ţetta var gott skot.
Ekki svo' ég midadi á höfudid.
Vid ćttum ad reyna ad ná hr. Davis og hinum.
Er ţetta nafnid ţitt?
Gatewood?
Já.
Ţetta er gjöf frá herdeildinni minni.
Ţeim finnst ţú vera gódur foringi.
Nei.
Ekki foringi' heldur hermadur.
Augun ţín eru betri en mín.
Blásteinn er verdmćtur hjá Apache.
Ţakka ţér fyrir.
Kvöldid eftir komum vid ad herstödinni
í San Carlos.
Ţarna sá ég í fyrsta sinn Crook hershöfdingja
sem indíánarnir kölludu Nantan Lupan, Gráa úlfahöfdingjann.
Koma okkar var mikill hernadarlegur vidburdur.
Uppgjöf Geronimos var enginn smávidburdur.
Hershöfdingi.
Til hamingju' lidsforingi.
Nantan Lupan.
Ţad er gott ad sjá ţig' Geronimo.
Ég medtek uppgjöf ţína.
Ég medtek uppgjöf mikils strídsmanns.
Komum' fáum okkur kaffibolla og vindil.
Vid höfum um margt ad tala.
Ţetta er Geronimo gamli.
Gaman ad sjá ţig.
Ţú kannast vid vin minn' Al Sieber.
Já' ég var nú alltaf ad vonast til ad ná ţér sjálfur'
en ég fć líklega ekki tćkifćri til ţess núna.
- Hr. Sieber. - Lidsforingi.
Ég sé ad ţú ert búinn ad fá kaffi og vindil.
Gatewood sagdi mér frá ferd ţinni frá landamćrunum.
Hljómar spennandi.
Ţad er gott ad sjá ad Geronimo stendur vid ord sín.
Ţeir í Washington hafa skipad mér ad halda ţér hér í smátíma
og senda ţig og flokk ţinn sídan til Turkey Creek.
Vid höldum rifflunum fyrir veidar.
Já' en bara á verndarsvćdinu.
Einn foringja minna verdur umsjónaradili.
Gatewood.
Nei' ţví midur. Gatewood sér um herdeild.
Hann hefur skyldum ad gegna hér.
Ţá viljum vid fá Davis.
Mér líkar hann.
Ég er viss um ad hann stćdi sig vel
en ég hafdi einhvern reynslumeiri í huga.
Mér líkar Davis.
- Hvad heldur ţú' lidsforingi? - Ég er viss um ad honum er ţad bćdi
heidur og ánćgja.
Ţá segjum vid ţad.
Ţid fáid fylgd nokkurra hermanna.
Ţid verdid undir verndarvćng Bandaríkjahers.
Hr. Davis er ungur.
Ungur indíáni og hvítur madur' von vestursins.
Gatewood.
Ţú kemur og heimsćkir mig.
Ţad geri ég örugglega.
Ég vona ad strídunum sé lokid' vinur.
Nantan Lupan vill ad Chiricahua lćri ad verda bćndur.
Ţad er ţeirra eina von.
Ţeir verda ad breytast.
Gömlu dagarnir eru horfnir.
Nantan Lupan segir ad ţad megi enginn yfirgefa verndarsvćdid
án leyfis.
Ţad má hvorki drekka viský né bjór.
Ţeir sem brjóta ţessar reglur
verda settir í vardhald hjá hernum.
Hann vill vita hvers vegna reglurnar.
Hvers vegna á ad refsa?
Hverju skiptir ţótt Apache drekki? Hermenn drekka.
Nantan Lupan segir ad ef Apache drekki' sláist hann.
Apache í vandrćdi.
Vont fyrir alla.
Vont fyrir Apache' vont fyrir hermenn'
vont fyrir hvítingja.
Af hverju refsa öllum ef Apache gera slćmt?
Ţad mun ekki gerast.
Ţad verdur ekki öllum refsad fyrir mistök fárra.
Vid munum ákvarda hverjir eru ábyrgir og ţeim verdur svo refsad.
Sex vikum eftir ad ég fluttist til Turkey Creek komu Gatewood lidsforingi
og Al Sieber í heimsókn.
Sieber átti ad sjá um ad skrá indíána í herinn.
Halló' Mangas. Einmitt madurinn sem ég vildi hitta.
Ég vil fá ţig í herinn.
Úlfa vid hlid blástakka til ad hjálpa okkur ad finna lidhlaupa.
Ţú verdur lidţjálfi' klćdist bláum jakka med röndum og fćrd borgad.
Ég veit ekki' Sieber.
Ţú ert strídsmadur. Ţú eltir menn.
Ţú gerir konuna ţína og börn hreykin af ţér.
Mexíkóarnir tóku fjölskyldu mína.
Kannski herinn hjálpi ţér ad ná henni aftur.
Ég held ad ég verdi bara hérna.
Ţú vćrir líklega viljugri ef ég bćdi ţig ad berjast.
Ríkisstjórnin hafdi neytt um 500 Chiricahua
til ad setjast ad á litlu svćdi vid landamćri Turkey Creek.
Korn var rćktad, en landid var ekki gjöfult.
Chiricahuarnir urdu ad treysta á hjálp frá ríkisstjórninni.
Gatewood. Ţú komst ad heimsćkja mig.
Ţad er gott ad sjá ţig' Geronimo.
Hvernig er ad vera bóndi?
Sumir Apachar eru gódir bćndur.
Hinir sakna gamla tímans.
Ég er ekki gódur bóndi' Gatewood.
Ég er kominn til ad heimsćkja vin minn
en ég ţarf líka ad spyrja ţig nokkurra spurninga.
Ţad hefur heyrst ad töfralćknir tali gegn hvíta manninum.
Ad hann kalli eftir gamla strídsmátanum.
Ţad var töfralćknir sem sagdi
ad margir fleiri myndu láta lífid í baráttunni vid hvíta manninn.
Ad lokum
myndum vid sigra' ţví vid myndum deyja frjálsir.
Er eina leid Apacha til ad verda fráls
ad deyja?
Hvada töfralćknir er ţetta? Ég ćtti ad tala vid hann.
Athuga hvad hann er ad tala um.
Ţeir eru margir.
Sumir búa yfir kraftinum.
Adrir tala bara.
Hann er strídsmadur
fram í fingurgóma.
Berst vonlausri baráttu.
Ég kannast vid ţad.
Tveir eldri brćdur mínir og fadir minn bördust fyrir her Nordur-Virginíu.
Elsti bródir minn lést.
Fadir minn sćrdist og örkumladist.
Eftir strídid tók hann mig afsídis og sagdi: "Ţú ert tákn nýrra tíma."
Svo sendi hann mig í herskólann.
Sá fyrsti í fjölskyldunni til ad búa í Nordurríkjunum.
Ég veit hvernig ţad er ad hata blástakka.
Vid áttum góda daga fyrir komu hvíta mannsins.
Nú erum vid neydd til ad búa á ţessum landskika.
Hvíti madurinn skilur ekki lífshćtti Apacha.
Töfralćknirinn vid Cibecue er kalladur Dreymandinn.
Hann segir ad látnu höfdingjarnir komi aftur.
Hann segir Apachana vera rétta eigendur landsins.
Ég ćtla ad fara til hans.
Ég mun hlýda á ord hans.
Í dag ţegar ég taladi vid Gatewood sá ég sýn.
Ég sá hest hlaupa.
Ég sá stríd.
Ekkert fékk skriffinna til ad leggja sig betur fram
í málefnum indíána, en ordrómur um vandrćdi.
Ţegar trúarleidtogi kom fram á medal ćttbálkanna
og bodadi kenningar sem taldar voru hćttulegar, var reglan sú
ad láta herinn sjá um málid undir eins.
Ég er hér ad skipan Crook hershöfdingja.
Nantan Lupan.
Hinir daudu munu ekki koma ef ţid erud hér.
Ég bid ţess ad hvíti madurinn fari á brott.
Dansinn er ógn vid íbúa landsins.
Og ţessi samkoma er ólögleg.
Ég skipa ykkur ad hćtta undir eins!
Hćttu ţessu!
Hćttu! Handtakid hann!
Passid ykkur!
Ţú ţurftir ekki ad skjóta hann' fjandinn! Ég get séd um ţetta sjálfur.
- Hvad er hann med ţarna? - Hann var med stein!
Hann hefur ekkert gert!
Vid erum ekki ad angra neinn!
Farid ţid!
Látid okkur í fridi!
Handtakid hann! Handtakid Geronimo!
Hvar er hjarta ţitt?
Handtakid Geronimo! Handtakid hann!
- David ćtladi aldrei... - Crook hershöfdingi. Skeyti' herra.
Afsakadu mig.
Nádu í yfirmann herlids undir eins.
Ragsdale höfudsmadur. Strax!
Hershöfdingi?
Geronimo hefur flúid frá Turkey Creek.
Apacharnir eru flúnir.
Ţad leystist allt upp vid Cibecue.
Ţetta er allt farid fjandans til.
Helmingur íbúanna hefur fylgt Geronimo.
Menn' konur og börn.
Láttu alla vita. Allir foringjar eiga ad koma til starfa.
Já' herra.
Geronimo var fljótur ad skipta hópnum upp
og hélt í áttina til Mexíkó.
Daginn eftir atburdinn vid Cibecue, voru herdeidlir Crooks komnar af stad.
Leitin ad Geronimo var hafin.
Stadar nem!
Snúid vid!
Herra?
Ég sé ţá' hr. Davis.
Haltu stödu ţinni.
Fardu rólega.
Afsakadu' herra.
Gerum vid árás?
Haltu stödu ţinni.
Lidsforingi!
Haldid stödu ykkar!
Rólegir!
- Lidsforingi. - Stadar nem!
Hvad sem gerist ţá munu Apacharnir hörfa.
Ekki láta flokkinn fylgja hratt á eftir.
Reyndu ad finna ţér stad til ad berjast á.
Chato?
Hvern fjandinn gengur á?
Árásarflokkur' hluti af hópi Goyakla.
Apache skora á Gatewood ad berjast.
Vill sýna hinum indíánunum vald sitt.
Chato.
Eigum vid ad gera eitthvad?
Flokkur Geronimos hafdi haldid austur, í áttina ad koparnámusvćdinu
nedarlega í hćdunum.
Hann endurnýjadi birgdirnar á kostnad borgaranna
sem höfdu sest ad á landi indíánanna.
Ţetta land tilheyrir Apache.
Ţetta hefur alltaf verid Apache land.
Vid höfum aldrei gert ykkur mein. Ţetta er ekki réttlátt.
Hćttu ad vćla!
Hann drepur ţig hvort sem er.
Vid yrkjum landid!
Hér var ekkert ádur en vid komum' og vćri ekkert ef ţid fengjud ad ráda.
Ţú ert auli
en hugrakkur.
Fardu burt af landinu okkar.
Nćst drep ég ţig.
Stadar nem!
- Herlid' hćgri snú! - Vinstri' hćgri' stadar nem.
"Apachar ad nafni Dandy Jim og Skip-Hey
"hafa verid fundnir sekir af herréttinum í Arizona
"um uppreisn vid Cibecue Creek.
"Apachinn Dead Shot'
"lidsforingi í riddaralidinu'
"fundinn sekur um födurlandssvik.
"Dómurinn yfir ţessum ţremur föngum
"er henging."
Er eitthvad sem ţid viljid segja vid mig sem prest?
Er einhver ykkar kristinn?
Nantan Lupan'
ég gef ţér hattinn minn.
Kannski ad konan mín og barn fái hann.
Ekki treysta hvítu mönnunum.
Hjá ţeim ríkir ekkert réttlćti.
Prédikarinn hrćdir mig ekki.
Hinn sanni Gud tekur á móti mér.
Ţau eru ţrjú.
Ökumadurinn ćtti ad vera hérna nálćgt.
Ţeir ţurftu ekki ad drepa ţau til ad taka hestana.
Nei' ţeir ţurftu ţess ekki.
Al Sieber hafdi látid brenna fyrir sárid sem hann hlaut vid Cibecue
og var kominn á bak daginn eftir.
Alls hafdi hann hlotid 17 sár eftir byssur og örvar
í baráttu sinni vid Apachana.
Hershöfdinginn vill ad vid Duchy göngum til lids vid ykkur.
Hvernig er sárid' hr. Sieber?
Hvert ţeirra?
Hér' hér eda hér?
Fjandinn' ég er í fínu formi. Finn ekki fyrir ţessu.
Vid fundum ummerki um ţá. Fjórir daudir og hestarnir horfnir.
Ţeir hafa fćrt sig adeins til vesturs
og stolid hestum' mat og heilmiklu af skotfćrum.
Ég hugsa ad ég haldi áfram ad rekja slódina ţarna uppeftir.
Allt í lagi.
Hr. Davis og Mulrey lidţjálfi' ţid farid med hr. Sieber.
Ţid sjáid um ad hann komi til baka fyrir sólarlag.
Já' herra.
Árásarflokkurinn er nćrri.
Fardu og sćktu flokkinn.
Komdu med hann hingad.
Undir eins' drífdu ţig.
Ţid eltid ţennan!
Apachinn sem vid Dutchy eltum hafdi stungid okkur af.
Mér fannst ég nidurlćgdur.
En löngu seinna ákvad ég ad ţetta hefdi verid fyrir bestu.
Ég fer sáttur í gröfina án ţess ad hafa drepid indíána.
Er allt í lagi' hr. Sieber?
Vid eltum ţrjá og nádum nokkrum stolnum hestum.
Hr. Davis elti einn en missti sjónar á honum.
Mulrey lidsforingi' leitadu ad daudum óvinum!
Já' herra.
Förum vid yfir landamćrin á morgun?
Já.
Vid ćttum ad senda ţessa njósnara heim.
Ţeim er ekki treystandi ţarna fyrir sunnan.
Geronimo er búinn ad hrćda nokkra. Ţeir eru ekki vissir
um ad ţeir séu ad gera rétt.
Ég held ekki' hr. Sieber.
Ţar ad auki ţurfum vid á ţeim ad halda.
Já' herra.
Ţú varst líklega ekki vidstaddur ţegar Dead Shot og hinir
snérust gegn okkur vid Cibecue.
Ţad hefdi ekki gerst hefdi ég verid ţar.
Ţetta hefdi aldrei farid svona' Al.
Ég veit ad ţér líkar ekki vid mig og mér er nokk sama.
Ég veit ad ég er óhefladur' á minn hátt.
Ekkert prúdmenni.
En ég held
ad ég sé heidarlegur samanborid vid ţig.
Ekki módgast' lidsforingi. Ekki hafa ţetta eftir mér' herra.
Mér finnst ţú aumkunarverdur.
Ţú annt ekki málstad ţínum
og ţú hatar ekki ţann sem ţú berst gegn.
Kannski ţú kennir mér ad hata' Al.
Kannski' lidsforingi.
Ţó svo ég hafi ekki ordid náinn vinur Al Siebers
á ţeim fáu vikum sem vid bördumst, lćrdi ég ad umbera hann.
Adeins auli myndi ekki nýta sér reynslu hans.
Á sinn hátt var hann jafn heilladur af indíánum,
og Gatewood lidsforingi.
Sjádu til'
Apachi rídur hesti sínum ţangad til hann drepst' étur hann svo og stelur ödrum.
Hesturinn er bara fćranleg fćda.
Ég hef elt ţá 80 km dagleid' gangandi og á hestbaki.
Ţeir geta lifad á kaktus og verid vatnslausir í tvo daga.
Venjulegur hermadur myndi ekki endast í viku.
Ég heyri ad ţú getir rakid slód jafnvel og Apachi.
Rétt' en ég er einn og ţarf ad fara yfir stórt svćdi Apacha.
Crook veit ad ţad ţarf Apacha til ad ná Apacha.
Hvítir geta ekki nád ţeim án hjálpar.
Ef ad ţú lendir undir í bardaga vid Apacha' geymdu ţá sídustu kúluna handa ţér.
Ţú vilt ekki ad ţeir nái ţér á lífi.
Ţeir geta drepid ţig á ýmsan máta.
Uppáhaldid ţeirra er ad berhátta ţig' og binda ţig vid vagnhjól.
Sídan kveikja ţeir í ţér.
Ég veit ad ţú vilt ekki ţetta stríd.
En hvíti madurinn
gaf mér ekkert val.
Ég bid um samţykki ţitt.
Ţú spyrd mig um samţykki' eftirá.
Ég gerdi ţad sem var rétt.
Nú berjumst vid vid Mexíkóa og hvítu mennina.
Verndarsvćdid var slćmt' en vid vorum ţó á lífi.
Vid höfum lengi barist vid Mexíkóana
og hvíti madurinn nćr okkur aldrei.
Margir Apachar munu deyja. Ég verd ad senda eftir Nantan Lupan.
Vid munum tala vid hann. Ég bid ţig um ţetta.
Crook hershöfdingi og nokkrir Apacha-hermenn
fóru yfir landamćrin ad Embudos-gili.
Crook samţykkti ad semja um skilmála, en ţeir yrdu strangir.
Hann fyrirgaf Geronimo aldrei ad hafa yfirgefid verndarsvćdid í Turkey Creek.
Crook hafdi áfram samúd med indíánunum,
en traust hans til Geronimo var brostid.
Ţad er einn Gud yfir okkur öllum.
Vid erum öll börn Guds.
Ég kom ekki hingad til ad hlusta á trúmál.
Ţú sveikst loford ţitt.
Ţú yfirgafst Turkey Creek.
Ţú drapst marga hvíta menn. Ţú kemur til baka.
Washington vill ad ţú farir til Flórída.
Ţú gerir ţad eda ég kem aftur og berst vid ţig.
Nantan Lupan skilur ekki.
Hvíti madurinn reyndi ad breyta okkur.
Ykkur gekk vel ad rćkta korn.
Vandamálid var Geronimo.
Ég ţekkti Cochise' hann var kóngur.
Hann var vitur stjórnandi.
Ég ţekkti Vittorio' hann var stoltur leidtogi.
Og ég ţekki Geronimo.
Hann vill ekki vera vitur eda stjórna.
Hann vill bara berjast.
Ég átti ekki upptökin.
Herinn drap Dreymandann.
Hann bad fyrir strídi.
Ef töfralćknirinn hefdi komid í fridi vćri hann enn á lífi.
Ţad er engin afsökun ad berjast vid Bandaríkjaher.
Herinn var hlidhollur Chiricahua.
Vid vitum ţad bádir.
Hvers vegna er ekki pláss fyrir Apacha á öllu ţessu landi?
Hvers vegna ţarf hvíti madurinn ţad allt?
Hversu lengi í Flórída?
Kannski tvö ár' ásamt fjölskyldum ţínum.
Ég hugsa ad ég geti fengid ţad.
Ţad er ekki slćmur samningur.
Margir hvítingjar vilja sjá Geronimo hengdan fyrir mord.
Ekki mord.
Stríd.
Margt slćmt gerist í strídi.
Hve marga hvíta hefurdu drepid sídan ţú fórst frá Turkey Creek?
Kannski 50.
Kannski fleiri. Hversu marga Apacha hefur ţú drepid?
Ţú drapst konur og börn.
Ţú líka.
Enginn hagnast af strídi.
Vid getum búid á verndarsvćdinu.
Ég fer ţangad.
Ţú' Nantan Lupan'
ert mér sem bródir.
Margt af mínu fólki vill gefast upp.
Ţegar ég var ungur
komu hvítu mennirnir og vildu fá landid.
Ţegar hermennirnir brenndu ţorpin okkar' fluttum vid til fjalla.
Ţegar ţeir tóku matinn okkar'
átum vid ţyrna.
Ţegar ţeir drápu börnin okkar'
áttum vid fleiri.
Vid drápum alla hvíta sem vid gátum.
Vid sultum og vid drápum.
En í hjörtum okkar'
gáfumst vid aldrei upp.
C.S. Fly, ljósmyndari frá Tombstone,
bad um leyfi til ad fylgja Crook til Mexíkó
og taka mynd af samningsgerdinni.
Öllum til undrunar, samţykkti Crook.
Öllum til undrunar samţykktu Geronimo og Chiricahuarnir einnig.
Á einhvern dularfullan hátt, virtust ţeir skynja ad ţessar myndir
myndu gera ţá ódaudlega.
Ţćr eru einu ljósmyndirnar sem til eru af amerískum indíánum
í strídi.
Nana gamli og hans fólk
munu snúa aftur til Turkey Creek.
Margir eru of gamlir til ad berjast.
Nantan Lupan fangelsar ykkur.
Vid verdum ad treysta honum.
Ţad er engin önnur leid.
Ég kalladi hann bródur minn.
Fardu ef ţú vilt. Ég hef gert upp hug minn.
Ég mun ekki gefast upp.
Ég mun berjast med ţér.
En vid erum fámennir.
"Ţar med segi ég af mér sem yfirmadur herdeildarinnar.
"Ég hef ţjónad ykkur vel' en dómgreind mín hefur verid dregin í efa.
"Ég gerdi án efa mistök med ţví ad treysta lofordi Geronimos
"um ad hann myndi gefast upp.
"Kannski ad ödrum gangi betur.
"Sárast er ad ţad sem ţid skiljid ekki:
"Apache-fólkid
"hefur misst trúna á mig sem vin
"og ekki eiga ţeir marga.
"Crook hershöfdingi í Bandaríkjaher."
Ég neyddist til ad senda ţetta til Washington í gćr.
Ţeir samţykktu uppsögn mína
med semingi.
Nelson Miles hershöfdingi tekur vid af mér.
Er ekkert hćgt ad gera' hershöfdingi?
Nei.
Gód starfslok fyrir hershöfdingjann sem gat ekki nád Geronimo.
Enginn vill vidurkenna
ad ţeir vilji sjá indíánana dauda.
Ţeir líta á herinn sem vopn.
Her sem berst gegn Apache er ţeirra eina von um líf.
Einungis herinn mun vernda ţá.
Já' herra.
Ég hef barist lengi vid ţá
og ef ad ég vćri einn af ţeim' stćdi ég líklega vid hlid Geronimos
og drćpi blástakka.
En svona er ég og hefdi ég val um okkur eda ţá
myndi ég velja okkur.
Fjandinn' Al. Getum vid ekki unnid ödruvísi?
Ég get ekki svarad ţeirri spurningu. Ég er bara verkamadur.
Ţrátt fyrir ósćtti okkar
virti ég ţig alltaf.
Og á medan ţú varst vid stjórnvölinn
vann herinn verk sitt med sóma.
Herra.
Ţad er best ég hćtti ţessari vitleysu. Ég ćtla ad fara nidur til Tucson
og detta í ţad.
Fardu vel med ţig' Al.
Já' herra.
Nýtt starfslid fylgdi Miles hershöfdingja.
Gatewood, ég og fleiri
ţurftum ad ţola nidurlćginguna ad hafa verid teknir af bardagasvćdinu.
Ţad er mikill heidur ad vera hér med ykkur.
Heidur ad vera hér ad skipan Bandaríkjaforseta.
Vid ţurfum ad ná svikaranum og Apachanum' Geronimo.
Vid munum ljúka ţví verki.
Vid förum ţó ödruvísi ad en ádur.
Vid treystum ekki á hjálp Apache-indíána.
Ţeir eru okkur ekki trúir.
Ég mun halda úti herlidi' ţar til sigurinn
er okkar.
Heidur ţjódar okkar verdur ekki lagdur ad vedi.
Heldur ekki heidur hersins.
Foringi.
Miles hershöfdingi sendi út sveitir eins og hann hafdi lofad,
án hjálpar frá indíánunum.
Nćstu mánudi leitudu ţeir miskunnarlaust ad indíánunum,
en eins og vid mátti búast
höfdu Geronimo og flokkur hans
horfid sporlaust í fjöllum Mexíkó.
Ţad var sem ţeir vćru ad eltast vid anda, ekki mann.
Lidsforingi.
Ég efast um ad ţú njótir ţess sem ţú ert ad fást vid.
Ekki taka ţetta persónulega' mér skilst ad ţú sért gódur foringi.
Veistu hvers vegna ég kalladi á ţig?
Nei' herra.
Á morgun verdur gefin út ný yfirlýsing.
Hegning fyrir mótspyrnu Geronimos.
Indíánarnir á verndarsvćdinu verda sendir til Flórída.
Ţar munu ţeir vera ţangad til Geronimo hefur nádst eda verid drepinn.
Ţetta er ţung refsing sem hann hefur kallad yfir fólk sitt.
Ég heyri ad ţid hafid verid vinir.
Vinabönd mín hafa aldrei haft áhrif á hermennsku mína.
Ég vil ad ţú segir meiningu ţína.
Geturdu fundid Geronimo og talad vid hann?
Einu sinni hélt ég ţad.
Núna er ómögulegt ad vita.
Ég hef heyrt ad hann svelti' eda nćstum ţví.
Lifi á kaktusum og kanínum.
Ég frétti ţetta frá eftirlitsstödvunum
og 5000 flokkum sem eru dreifdir milli okkar og Sonora
ad leita ad...
35 indíánum' herra.
Flokkur hans verdur kominn í ţad eftir mánud.
Ţrjátíu og fimm sveltandi Apachar.
Med allri virdingu' hershöfdingi' hví ekki ad láta Mexíkóana um hann?
Hann getur ekki haldid áfram ad herja yfir landamćrin.
Hann hefur ekki efni á ad tapa fleiri mönnum.
Núverandi stjórnarástand krefst nidurstödu.
Ég vil ad ţú finnir Geronimo og bjódir honum ţetta.
Ég hef heimild til ad elta hann til Sudur-Ameríku ef ţörf er á'
en ég vil ad ţessari vitleysu ljúki.
Ţú fćrd alla ţá menn sem ţú ţarft'
hundrad manna lid' riddaralid' vistir.
Hundrad menn duga ekki.
Hversu marga viltu?
Ţrjá.
Ég vil fá ad velja ţá sjálfur.
Sama hvad gerist' lidsforingi'
ţá átti ţetta samtal sér aldrei stad.
Allar samningsvidrćdur vid Geronimo eru trúnadarmál.
Er ţad skilid?
Tvö ár í Flórída.
Tvö ár med fjölskyldum sínum.
Og ţegar ţeir snúa aftur til Arizona
fćr hver strídsmadur 16 hektara lands
og tvö múldýr.
Ég held ad hvorki ţú né ríkisstjórnin ćtli sér ad standa vid ţessi ord.
Ţú sinnir ţínu. Meira ţarftu ekki ad hugsa um.
Kanntu ritninguna' herra?
"Ţví ad hvad stodar ţad manninn ad eignast allan heiminn
"og fyrirgjöra sálu sinni?"
Lidsforingi.
Ţú hefur fengid ţína skipun.
Gatewood valdi Chato til ad fylgja honum,
ásamt mér og Al Sieber sem var leidur á starfslokunum.
Eftir ad hafa elt slód Geronimos í fjórar vikur um Sonora-fjöllin,
komum vid ad brenndu indíánaţorpi.
Adkoman var ólýsanleg.
Ţad eru tvćr látnar konur ţarna.
Tvö börn.
Hirtu höfudledrid af ţeim öllum.
Hausaveidarar.
Yfirvöldin hérna borga 200 pesóa á mann.
100 fyrir konu
og 50 fyrir barn.
Drepa hvada indíána sem er og segja hann vera Apache.
Ótrúlega lágkúrulegt.
Ţetta hljóta ad vera Texasbúar' mestu úrhrök hvítra manna.
Hvada fólk er ţetta?
Ţau eru Yaqui' ekki Apache.
Veiki Yaqui-madurinn taladi um fimm hvíta og einn indíána.
Ţeir gerdu árás fyrir dögun.
Flestir karlmennirnir komust undan.
Flúdu upp í hćdirnar
og koma aftur eftir einn eda tvo daga
til ad ná í fjölskyldur sínar.
Ţeir búa til mikid bál og brenna líkin.
Sídan ganga ţeir til lids vid annan Yaqui-ćttbálk
og eignast kannski nýjar konur.
Ţeir fóru í ţessa átt.
Eftir veidi sína fara ţeir til Soyapos
og heimta verdlaunaféd.
Ţid Sieber eltid ţá sem gerdu ţetta.
Geronimo er hér.
Viltu leggja af stad? Ég er tilbúinn...
ţú ţarft meiri hvíld.
Konurnar hafa safnad lyfjum.
Förum vid í dögun?
Vertu rólegur.
Vid munum ekki berjast á morgun.
Sofdu.
Krafturinn vitjadi mín. Járnhestur kemur yfir eydimörkina.
Ég sá sýn. Járnhestur í stad Apache.
Ég hef verid hérna
í nćstum tuttugu ár.
Var í strídinu.
Sambandsforingi.
Um leid og fjandskapnum linnti
fór ég til Texas.
Komst í kast vid lögin.
Kom hingad' fékk nýtt nafn.
Ný byrjun.
Eiginkona.
Fjölskylda.
En í hjarta mínu
ja' fjandinn'
ţá er ég alltaf Tennessee-búi.
Konan mín og systur hennar
hafa vöruskipti vid Apache-konurnar.
Ţćr koma úr fjöllunum.
Hafa gert ţad árum saman.
Fyrir nokkrum dögum sást Chiricahua hérna.
Hvar?
Í áttina ad Montańa Avarripe.
Ég átti ekki von á mörgum Bandaríkjamönnum hérna.
- Hvadan erud ţid? - Texas.
Ég bý í Brewster-sýslu.
Ansi langt ad heiman?
Vid komum hingad til ad vinna fyrir okkur.
En hvad med ţig' vinur?
Ţú ert nú ansi forvitinn.
- Ertu lögga? - Ég? Nei' fjandinn.
Ég er á eftir skrattanum honum Geronimo.
Hélt kannski ad ţid hefdud séd eitthvad sem gćti nýst mér.
Ţví midur' amigo.
Vid höfum ekkert séd.
Apache!
Hvers vegna sestu ekki medan vid fáum okkur í glas?
Vid skulum hugsa vel um ţig.
Verdu mig.
Ef eitthvad gerist' skýturdu.
Og haltu áfram ad skjóta.
Já' herra.
Indíáninn er med okkur.
Ekki get ég séd ţad.
Hann er lidţjálfi
í Bandaríkjaher.
Hver í fjandanum ert ţú?
Charles Gatewood.
Lidsforingi í riddaralidinu.
Ţid erud ekki í einkennisbúningi.
Kannski ćtti hann ad klćdast einum.
Ef einhver fengi ţá hugdettu ad flá hann
og grćda adeins á ţví.
Fyrir tíu dögum komum vid í Yaqui-indíánaţorp.
Allir höfdu verid drepnir.
Vid sáum svipad fyrir nokkru.
Ţad er allt á heljarţröm hérna.
Ég borga ţér 100 dali
fyrir indíánann.
Gaman ad eiga vidskipti vid ţig' hr. Gatewood.
En'
ég skipti um skodun.
Ţú aumi tíkarsonur.
Amigo.
Fćrdu ţig' Sudurríkjastrákur.
Fjandinn.
Aldrei hélt ég ad ég myndi láta lífid vid ad bjarga Apache-indíána.
Vid nádum ţeim' hr. Sieber.
Vid nádum ţeim öllum.
Sautján sinnum hef ég verid sćrdur.
Í tuttugu ár hef ég elt Geronimo.
Ţad vćri óskandi ad ég lifdi ţad af
ad ljúka verkinu.
Ţú ţarft ekki ad réttlćta neitt fyrir okkur Al.
Ţú ert hugrakkur madur.
Ég var alltaf frekar óheppinn.
Ég er ad hugsa um ad leggja mig
í nokkrar minútur.
Aumu tíkarsynir.
Gatewood!
Ekki fleiri asna!
Komumst ekki hćrra!
Chato og ég
höldum áfram einir.
Ţú verdur eftir hér hjá vistunum.
Já' herra.
Hef ég eitthvert val?
Ţetta er skipun' lidsforingi.
Ţad er erfitt ad koma alla ţessa leid og hćtta.
En einhver verdur ad fara til baka og segja sannleikann.
Britton'
ţú ert gódur yfirmadur.
Vertu heidarlegur.
Vid reynum ad festa rćtur hérna.
Ţad er erfitt.
Hvers vegna komstu med hann?
Hann er óvinur ţjódar sinnar!
Hann heldur ţad sama um ykkur.
Hann er hugrakkur ad koma hingad. Nógu margir Chiricahua hafa látist.
Ţeir létust vegna ţess ad hvíti madurinn drap ţá.
Hafa ţeir kennt ţér ad ljúga' Gatewood?
Ég lýg ekki.
En sannleikurinn er sá ad Miles mun elta ykkur í 50 ár.
Hann er ţegar búinn ad senda fjölskyldur ykkar í burtu.
Líttu í kring um ţig.
Sjádu hvad ţid erud fáir.
Ef ég held áfram ad drepa hvítingja
er ég áfram Geronimo' Apache-indíáni.
Hver ert ţú' Gatewood?
Bara madur' eins og ţú.
Og mig langar heim.
Mig langar ad hitta fjölskyldu mína.
Gud minn...
Gud minn er Gud fridar.
Gud lífs en ekki dauda.
Hvad segir ţinn Gud?
Yosin er ekki medal okkar hér á fjallinu.
Hvad segir hjarta ţitt?
Strídinu er lokid.
Ég býd ţér ţetta'
vegna ţess ad ţad gefur mér kraft.
Strídinu verdur ad ljúka hérna.
Ţegar ég var ungur' tók ég mér konu.
Vid bjuggum hérna í fjöllunum.
Vid eignudumst fjölskyldu.
Mexíkósku hermennirnir myrtu hana.
Ţeir drápu hana og litlu stelpurnar okkar.
Ţeir drápu ţćr vegna ţess ad ţćr voru Apache.
Ég man ţegar ég fann lík ţeirra.
Ég stód kyrr heillengi og vissi ekki hvad ég ćtti ad gera.
Ég átti ekki vopn
og mig langadi ekki ad berjast.
Ég badst ekki fyrir.
Ég gerdi ekki neitt.
Lífid hafdi engan tilgang.
Ári seinna
fékk ég vitrun um hvernig ég gćti hefnt mín.
Ég hef fengid hefnd mína.
En sama hversu marga ég drep'
get ég ekki endurheimt fjölskyldu mína.
Yosin'
Gud Apache-indíána' er Gud fridar.
Ég gaf ţér bláa steininn.
Ţú gefur mér ţetta.
Ţad mun ríkja fridur.
4. september, 1886,
komu Geronimo og 34 menn hans, ásamt konum og börnum,
og gáfust upp.
Ţegar hann afhenti vopn sín sagdi hann adeins:
"Einu sinni fór ég um eins og vindurinn. Nú gefst ég upp. "
Hann neitadi ad rćda frekar vid hershöfdingjann.
Eftir ad hafa fengid Geronimo til ad gefast upp,
var Gatewood lidsforingi fluttur í setulid lengst nordur í Wyoming.
Nálćgd hans hefdi minnt óţćgilega á
hvernig Bandaríkjaher hafdi mistekist ad handsama 35 indíána.
Í stadinn fyrir ad hljóta vidurkenningu fyrir hetjudád sína
var hann dćmdur til ófrćgdar.
Herra' hermennirnir eru tilbúnir.
Vidbúnir!
- Vidbúnir ad stíga á bak! - Vopnin tilbúin!
Stígid á bak!
Stadar nem!
"Samkvćmt skipun frá forseta Bandaríkjanna'
"eru allir Chiricahua-hermenn handteknir
"og verda fangelsadir í Fort Marion
"í Saint Augustine í Flórída'
"ásamt Apache-útlögunum' foringjanum Goyakla' Geronimo!
"Apache-hermennirnir frá Hvítu-fjöllum
"eiga undir eins ad snúa
"aftur heim á verndarsvćdin.
"Ţar eiga ţeir ad vera nema ţeim sé veitt sérstakt leyfi til ad ferdast.
"Skyldum ţeirra vid her Bandaríkjanna er nú lokid.
"Vid ţökkum ţeim fyrir ţjónustuna."
Skodun!
Safnid vopnunum!
Ég er heidvirdur. Ţetta er ekki sanngjarnt.
Ég er Chato lidţjálfi' hermadur.
Seinna ţennan dag, var Geronimo og mönnum hans
og öllum Chiricahua-indíánum, sem höfdu ţjónad hernum dyggilega,
trodid á vagna og fluttir til Holbrook.
Ţadan fćru ţeir í fangelsi í Flórída.
Stadar nem!
Morgunskýrsla' herra.
Ég ţarf ad hitta hershöfdingjann.
Í hvada erindagjördum?
Ţad vardar hr. Gatewood.
Herra.
Ég hélt ad Bandaríkjaher efndi loford sín.
Ég hélt kannski ad vid vćrum ţeir einu sem ennţá héldum loford.
Ţetta er hneyksli.
Lidsforingi.
Ţú hefur meiri áhyggjur af lofordi ţínu vid villimann
en ad gegna skyldum ţínum vid íbúa ţessa lands.
Vid unnum. Ţad er ţad sem skiptir máli.
Ţessu er lokid' lidsforingi.
Saga Geronimo' Apache-indíánanna' allt nema saga bćndanna.
Hr. Gatewood hefdi ekki viljad ad ég tćki ţátt í ţessu.
Ég ţoli ekki hugsjónamenn.
Eitthvad lodid vid ţá.
Ég skammast mín.
Og ég segi hér med af mér.
Fjölskyldu minni og vinum til mikilla vonbrigda,
lauk herţjónustu minni ţarna.
Í gegnum árin hafa ţessir atburdir
ásótt mig.
Ég lifi med minningunni um
tíma hugrekkis og grimmdar,
hetjuskapar og svika.
Og ég stend frammi fyrir ţeirri stadreynd
ad aldagamall lífsmáti er horfinn.
Ţessi vídátta,
landid sem vid sjáum,
verdur aldrei ţad sama.
Baráttan vid hvítingjana var réttlát.
Allt sem ţeir sögdu mér var lygi.
Ţú hjálpadir ţeim'
ég mun hata ţig ad eilífu.
Vid erum svo fáir eftir.
Vid ćttum ekki hata hvern annan.
Hún er med hóstasjúkdóminn.
Hún mun deyja.
Kannski barnid líka.
Enginn veit hvers vegna Gud lét hvítu mennina taka landid okkar.
Hvers vegna ţurftu ţeir ad vera svona margir?
Hvers vegna höfdu ţeir svona margar byssur og svo marga hesta?
Í mörg ár var ég strídsmadur frammi fyrir Gudi mínum.
Engar kúlur hefdu getad drepid mig.
Ţad var minn kraftur...
Nú er ţessu lokid.
Kannski er tíma fólksins okkar lokid.
Geronimo lifdi í 22 ár í vidbót
sem strídsfangi.
Ţrátt fyrir gefin loford,
fékk hann aldrei ad snúa aftur heim.
Subtitles by Softitler